Màn đêm như một mảnh tình vỡ của Antonioni

(Recap La Notte của Michelangelo Antonioni)

Bộ phim mở ra bằng một góc phố rồi vút lên trên tầng lầu của những ngôi nhà chọc trời. Sự đối lập ấy cho thấy một không gian chật chội theo nhiều chiều kích khác nhau. Máy quay trượt dài trên những ô cửa kính phản chiếu các dãy nhà san sát, Milano hiện ra như một thành phố phát triển và phồn vinh. Nhưng bên trong sự phồn vinh ấy là một mảnh đời đang hấp hối.

Tommaso Garani đang đau đớn vì bệnh tật, phải tiêm morphine để duy trì sự sống. Bên cạnh giường anh là những cuốn sách. Vị bác sĩ cầm lên một cuốn ngẫu nhiên, rồi cảnh phim chuyển sang chiếc xe chở hai nhân vật chính – Giovanni Pontano và Lidia – đến bệnh viện thăm Tommaso.

Tại hành lang bệnh viện, một người phụ nữ với dáng vẻ kỳ lạ xin dùng điện thoại rồi bị y tá đuổi đi. Bác sĩ nói với Giovanni và Lidia rằng bệnh của Tommaso là vô vọng, phẫu thuật không còn giúp ích gì. Cả hai bước vào phòng bệnh với vẻ lo lắng. Tommaso tin rằng ca phẫu thuật đã thành công. Lidia cười với anh, trong khi bác sĩ không dám nói ra sự thật.

Tommaso là một nhà báo, đang còn dang dở một cuốn sách. Anh nói đây là lần đầu tiên được nghỉ ngơi tự do trong ba năm – “một kỳ nghỉ tréo ngoe”. Anh xin lỗi vì đã làm hỏng những buổi tối của hai người, tự an ủi rằng có lẽ mình không đủ thông minh để hoàn thành cuốn sách chứ không phải vì bệnh tật. Giovanni trấn an anh, nói rằng nếu Tommaso không đủ thông minh thì chính anh cũng nên từ bỏ viết lách. Tommaso đang đọc cuốn sách mới của Giovanni, mới được 50 trang. Anh hiểu rằng cuộc sống của mình giờ xoay quanh morphine. Người mẹ của Tommaso xuất hiện, im lặng hoàn toàn.

Cơn đau quay trở lại. Tommaso xin hai người ở lại, nâng ly champagne mời bạn bè. Tiếng máy bay bay qua, một chi tiết nhấn mạnh sự ồn ào không thể tránh khỏi của thành phố. Tommaso nói rằng cuộc hội ngộ này dường như kéo dài rất lâu, bởi khi đối diện với án tử, cảm nhận về thời gian cũng thay đổi. Người mẹ chuẩn bị một bữa ăn thịnh soạn, vẫn không nói lời nào. Sự nổi tiếng của Giovanni tiếp tục được nhắc đến.

Lidia rời khỏi bệnh viện và bật khóc. Giovanni cũng không khá hơn. Khi thang máy đóng lại, người phụ nữ bệnh nhân ban nãy chạy ra hỏi anh có diêm không, rồi kéo anh vào phòng. Trong khung hình đầy ẩn dụ của Antonioni, ánh sáng chiếu từ góc nghiêng làm đổ bóng người phụ nữ. Giovanni quan sát cô bằng ánh nhìn của dục vọng và sự vật thể hóa. Cuộc tiếp cận nhanh chóng trượt sang chuẩn bị làm tình. Sự kháng cự yếu ớt của Giovanni biến thành đồng thuận. Các y tá xông vào đánh người phụ nữ. Giovanni rời đi, không chịu bất kỳ trách nhiệm nào.

Anh hòa vào dòng người trên phố, rồi kể lại câu chuyện ấy với Lidia trong khi cô đang suy sụp. Anh nói mình không chủ động, ví cô gái như một con thú hoang. Lidia mỉa mai, gọi đó là một câu chuyện kinh dị. Từ đây, mạch phim rẽ sang một hướng khác. Hai con người ngồi trong xe giữa sự ồn ào của Milano, một thành phố đang xây dựng và phát triển, nơi những vách ngăn vô hình trong đời sống tầng lớp tư sản dần lộ rõ.

Họ đến buổi ra mắt sách của Giovanni. Ảnh của anh treo khắp nơi, người ta bàn tán và ngưỡng mộ các nhân vật anh tạo ra. Lidia không hề hào hứng với thành công ấy và bỏ ra ngoài. Antonioni quay Lidia từ xa, với tiền cảnh là cánh cổng sắt như nhà tù. Dù rời khỏi không gian hào nhoáng, cô vẫn không tìm thấy chính mình trong thành phố đang biến động.

Lidia lang thang trên phố, chịu đựng những ánh nhìn soi mói của đàn ông. Cô đi qua những khu vực đổ nát, thấy một đứa trẻ khóc một mình rồi bỏ đi. Sự phát triển của thành phố kéo theo những hệ lụy, những số phận bị bỏ lại.

Trong khi đó, Giovanni trở về căn hộ cao tầng, tìm Lidia trong không gian rộng như mê cung nhưng không thấy. Anh cảm thấy chật chội trong chính bức tường quen thuộc.

Lidia tiếp tục lang thang, bắt taxi đến bãi đất trống nơi một nhóm du côn ẩu đả. Cô tò mò can thiệp rồi hoảng sợ bỏ chạy khi nhận ra ánh nhìn của đàn ông. Thế giới của Lidia đầy tự do, đường phố và hỗn loạn; thế giới của Giovanni đầy đè nén và cô độc. Dù ở cùng một thành phố, họ như tồn tại ở hai thế giới khác nhau.

Một khoảng nghỉ được tạo ra. Lidia cố gắng kéo Giovanni vào thế giới của mình, gọi điện kể những gì cô thấy và rủ anh gặp ở một quán bar trong khu vườn cũ – nơi từng lưu giữ ký ức của họ. Nhưng thành phố thay đổi quá nhanh, Giovanni không còn cảm thấy gắn bó với nơi ấy.

Tại quán bar có vũ công, Lidia muốn hâm nóng tình cảm, còn Giovanni bị cuốn hút bởi những điệu nhảy khiêu gợi. Các cuộc đối thoại dần rơi vào im lặng. Lidia mỏi mệt, họ quyết định đi đến buổi tiệc của một vị tỷ phú.

Tại bữa tiệc, Lidia gặp lại bạn cũ và nhớ về đời sống tự do trước hôn nhân. Giovanni gặp Valentina – con gái vị tỷ phú. Các mối nối song song hình thành: Giovanni – Valentina, Lidia – Roberto. Khi Tommaso qua đời, đây trở thành điểm không thể quay đầu. Giovanni hôn Valentina dưới ánh nhìn của Lidia. Những khung cửa, hàng cây trong khung hình như song sắt giam cầm.

Cơn mưa đổ xuống, bữa tiệc biến thành hoan lạc bên hồ bơi. Lidia muốn thoát ra, Roberto đưa cô đi. Giovanni tìm Valentina thì mất điện. Một cô gái hỏi anh về cách phát triển nhân vật, anh nói nhân vật sẽ lên thành phố và trở thành kẻ nghiện rượu – phản chiếu chính bi kịch nội tâm của anh.

Lidia và Roberto đi dưới mưa, nhưng Lidia từ chối. Valentina cũng từ chối Giovanni, khuyên anh quay về với vợ. Giovanni thừa nhận có lẽ mình sẽ không viết được nữa, rằng có một thứ bí ẩn – nỗi cô đơn – đang chi phối cuộc đời anh.

Sau cơn mưa, buổi tiệc tàn. Trời sáng. Giovanni và Lidia rời đi. Họ thong dong bước trên bãi cỏ và nhìn bữa tiệc tàn. Lidia nói về cái chết của Tommaso, trách Giovanni ích kỷ, chỉ biết nói về bản thân. Giovanni thú nhận rằng anh nhận được rất nhiều từ Lidia nhưng không cho lại được gì.

Lidia mở ra trang viết cũ Giovanni từng viết cho cô – những lời yêu có cánh về Lidia mà chính anh không còn nhớ bản thân cũng từng cảm thấy như vậy. Trong phân cảnh cuối, Lidia kháng cự sự chiếm hữu của Giovanni, nói rằng cô không còn yêu anh nữa. Họ làm tình trong một khoảnh khắc trống rỗng, buồn bã.

La Notte khép lại bằng hình ảnh những con người bị trói buộc trong hôn nhân, trong đô thị hiện đại, và trong sự im lặng kéo dài không thể phá vỡ.