Sự nam tính độc hại, cơ thể và bạo lực

Tokyo Fist (1995) của Shinya Tsukamoto một bộ phim sử dụng chất liệu body horror, tiên phong bởi David Cronenberg, và boxing để mô tả những gã đàn ông chìm đắm trong bạo lực và đau khổ khi nỗ lực khẳng định bản thân mình để chiếm lấy trái tim của một cô gái.

Bộ phim kể về Tsuda, một nhân viên bảo hiểm và kiểu mẫu của người đàn ông công sở Nhật Bản. tình cờ gặp lại Kojima, một người bạn cũ hiện là võ sĩ quyền Anh. Sự xuất hiện của Kojima phá vỡ đời sống tưởng như ổn định giữa Tsuda và Hizuru. Khi Hizuru dần rời xa Tsuda và bị hấp dẫn bởi thế giới của Kojima, Tsuda bắt đầu tập boxing với mục đích trả thù và giành lại vị trí của mình. Trong khi đó, Hizuru cũng tiến hành một quá trình biến đổi cơ thể ngày càng cực đoan bằng hình xăm, khuyên và những hành vi tự gây đau đớn.

Tokyo Fist có thể được đọc như một nghiên cứu về nam tính bá quyền. Một hệ thống trong đó sức mạnh thể chất, khả năng kiểm soát, tính cạnh tranh, sự thống trị tình dục và khả năng chịu đựng đau đớn trở thành những tiêu chuẩn để xác lập giá trị của một người đàn ông. 

Tsuda là người đàn ông công sở yếu ớt, mệt mỏi, sống trong một đời sống được tổ chức bởi công việc, căn hộ và những quy tắc xã hội. Tsukamoto tận dụng tối đa các thủ pháp về hình ảnh, từ góc máy siêu thấp cho đến những không gian đối xứng rộng lớn, tỉ lệ vàng để mô tả cách Tsuda lọt thỏm trong những khối bê tông dày đặc và bị nuốt gọn bởi những âm thanh như tiếng tàu, tiếng giày, tiếng bước chân. Thân phân anh mơ hồ như ngọn lửa leo lét từ căn bếp hát ra giữa toàn bộ màu xanh đậm đặc bao trùm. 

Kojima ngược lại sở hữu một cơ thể được rèn luyện, có sức mạnh thể chất và hoạt động trong thế giới boxing. Một người dường như không có quyền lực trên cơ thể mình; người kia biến cơ thể thành công cụ quyền lực. Trong một sự liên tưởng xa hơn, Tsuda là một người với đầy sức sống nhưng Kojima là con quái vật, cấu trúc diễn ngôn của Kojima chỉ được dựng nên trên các nền tảng về xác thịt và cường bạo. Kojima cướp đi Hizuru trước sự yếu mềm của Tsuda. Anh thảm hại đến mức dù níu kéo nhưng Hizura vẫn nhất quyết bỏ đi, một cách tự nguyện.

Sự đối lập giữa Kojima và Tsuda nhanh chóng trở thành một nghịch lý. Cả hai thực chất đều phụ thuộc vào cùng một tiêu chuẩn: phải chứng minh mình là đàn ông bằng khả năng thống trị người khác.

Nam tính bá quyền không chỉ là sự thống trị của đàn ông đối với phụ nữ mà còn liên quan đến thứ bậc giữa chính những người đàn ông. Những nam tính khác nhau có thể cạnh tranh với nhau, trong đó một hình thức nam tính được xem như tiêu chuẩn để đánh giá những hình thức còn lại.

Điều này giải thích tại sao cốt truyện dần tiến tới diễn biến Tsuda không đơn giản ghen vì Hizuru. Sự xuất hiện của Kojima còn khiến Tsuda nhận ra rằng mình không đáp ứng được hình mẫu nam tính mà xã hội và chính anh đã nội hóa. Kojima có cơ bắp, có khả năng chiến đấu và có vẻ ngoài của một người đàn ông “mạnh”. Tsuda thì không.

Do đó, sự sụp đổ của quan hệ tình cảm đồng thời trở thành sự sụp đổ của hình ảnh bản thân. Tsuda không chỉ mất Hizuru. Anh mất cả vị trí mà mình tưởng rằng mình đang có trong thế giới.

Đây là lý do boxing trở thành một lựa chọn gần như tất yếu. Tsuda không giải quyết sự bất an bằng giao tiếp hay tự nhận thức; anh giải quyết nó bằng cách thay đổi cơ thể. Cơ thể phải trở thành bằng chứng cho một cái tôi mới.

Trong một thoáng chốc, khán giả dường như đã hy vọng về tiếng nói bên trong Tsuda trỗi dậy khi cả hai người cùng nghĩ về quá khứ. Kojima và Tsuda đều đánh mất người con gái mình thương vì không thể đủ mạnh để bảo vệ cô ấy. Cuối cùng Kojima đánh mất mình trong bạo lực nhưng Tsuda lại biến nỗi ám ảnh đó trở thành một bóng đêm thường trực day dứt suy nghĩ anh. Cuối cùng, Tsuda cũng đã vượt qua nhưng cái giá phải trả là anh cũng trở thành con quái vật như Kojima. 

Sau trận đấu thập tử nhất sinh, Kojima vẫn đứng giữa thành phố với vết sẹo không bao giờ lành, những tòa nhà lạnh lẽo cùng sự bủa vây của đời sống đô thị tạo ra một lớp nghĩa mới cho nỗi đau mà các nhân vật đã trải qua. Họ vẫn sống, vẫn tồn tại, và chẳng ai biết họ là ai. 

Điểm đặc biệt của Tsukamoto nằm ở việc ông gần như từ chối diễn đạt tâm lý bằng đối thoại theo cách thông thường. Những gì một bộ phim tâm lý có thể giải thích bằng lời thoại thì Tokyo Fist chuyển thành chuyển động, âm thanh, máu, thương tích và biến dạng cơ thể.

Đây chính là nơi Tokyo Fist tiếp nối truyền thống body horror mà Tsukamoto từng phát triển mạnh trong Tetsuo: The Iron Man. Tuy nhiên, nếu Tetsuo biến cơ thể thành một dạng lai ghép giữa thịt và kim loại, thì Tokyo Fist đưa sự biến đổi ấy trở về một cơ thể hoàn toàn con người: cơ bắp, da thịt, máu, vết thương.

Cơ thể trong phim vì vậy không còn là một vật thể ổn định. Nó liên tục bị phá hủy rồi tái cấu trúc. Tsuda luyện tập. Kojima chiến đấu. Hizuru tự đâm xuyên cơ thể. Ba nhân vật đều thay đổi bằng cách làm tổn thương chính mình.

Theo cách này, body horror không chỉ nhằm gây ghê sợ. Nó trở thành một ngôn ngữ của tâm lý. Sự đau đớn bên trong được biến thành đau đớn có thể nhìn thấy.

Tokyo Fist đặt cơ thể con người vào trung tâm của những áp lực do đô thị hiện đại tạo ra. Thủ đô của Nhật Bản những năm 90 trong phim được xây dựng bằng thép, kính và bê tông, đối lập với cơ thể luôn bị thương, chảy máu và biến dạng. Tokyo trong phim không phải chỉ là bối cảnh. Con người xuất hiện bên trong nó như những vật thể nhỏ bé bị mắc kẹt trong một hệ thống quá lớn. Tokyo gần như là một nhân vật.

Đây cũng là điểm khiến ảnh hưởng của David Cronenberg có thể được nhắc đến. Tuy nhiên, không nên xem Tokyo Fist đơn giản là một bản sao của Cronenberg. Nếu Cronenberg thường biến sự biến đổi cơ thể thành một cuộc khủng hoảng về căn tính, tình dục và công nghệ, thì Tsukamoto đẩy cơ thể vào một môi trường đô thị nơi bạo lực, công việc và sự cô lập xã hội cùng nhau ép con người phải biến đổi.

Các nhân vật dường như không thể nói về nỗi sợ, ghen tuông, dục vọng hay mặc cảm của mình. Thay vào đó, họ đấm nhau. Đây là một trong những nghịch lý lớn nhất của bộ phim: càng mất khả năng giao tiếp, nhân vật càng giao tiếp bằng cơ thể.

Trong một số trường đoạn, camera tiến sát đến mức cơ thể gần như phá vỡ khoảng cách với người xem. Những cú close-up, extreme close-up, chuyển động máy đột ngột tạo ra cảm giác rằng người xem không chỉ nhìn thấy bạo lực mà còn bị buộc phải cảm nhận bạo lực bằng giác quan. Dutch angle, những góc máy lệch trục, whip-pan, cắt dựng nhanh và các khung hình cận khiến không gian liên tục mất cân bằng.

Khi Hizuru xuất hiện trong những cấu hình hình ảnh lệch chuẩn, cơ thể của cô dường như không còn nằm trong trật tự hình ảnh quen thuộc. Đây là một cách hữu hiệu để biểu đạt sự thay đổi vị trí của nhân vật trong cấu trúc quyền lực. 

Với việc vận dụng chủ nghĩa hình thức, Shinya Tsukamoto đã đem tới những thước phim cường điệu chứa đựng một thế giới riêng do chính ông tạo ra. Tại đây những con người bị đè nén bởi các khuôn mẫu nhất định nhưng rồi lại sẵn sàng thỏa hiệp với các khuôn mẫu đó như một trật tự không thể cưỡng lại.