Hình tượng anh hùng trong F1 Movie soi chiếu từ cấu trúc cổ điển

Brad Pitt trong tạo hình nhân vật Sonny Hayes.

Trong bất kỳ loại hình nghệ thuật nào, anh hùng là một kiểu nhân vật chủ chốt được xây dựng nhằm thể hiện một hành trình đầy bi kịch và vẻ vang. Qua đó, chủ thể sáng tạo gửi gắm niềm hi vọng cũng như triết lý về sự đấu tranh. Điện ảnh Hollywood cũng không phải ngoại lệ, người hùng hiện diện trong một cấu trúc cổ điển, gắn liền với đặc trưng của Ophelia, Water Jarboy, Tezcatlipoca… 

Trong tác phẩm The Heroes with a thousand faces, nhà văn Joseph Campbell đã chỉ ra những đặc điểm của lớp nhân vật này. Đúc rút từ các tác phẩm văn học thần thoại từ Hy Lạp, La Mã, Nordic cho đến những câu chuyện xưa của người thổ dân Mỹ và cả những tác phẩm kinh điển như Hamlet của Shakespeare. Dưới lăng kính một nhà phê bình văn hóa và tôn giáo, Campbell giải thích mô típ nhân vật này với 6 đặc điểm chính: 

Người được sinh ra từ những khó khăn hoặc hoàn cảnh đặc biệt.

Người anh hùng sở hữu một sức mạnh đặc biệt và anh sẽ dùng sức mạnh đó để tạo nên hành trình của mình.

Người hùng phải trải qua một nhiệm vụ vô cùng khó khăn và tưởng chừng như là không thể.

Người anh hùng phá bỏ những ranh giới giữa quyền lực và quyền năng, tất cả đều là những hóa thân. 

Người hùng nhận ra sự chuộc lỗi với cha.

Sự ra đi của người hùng luôn đi cùng với một sự ghi nhận và vinh danh.

Tui không nhận PR cho Nhã Nam bởi tui đọc bản tiếng Anh cơ mà biết đâu ai đó cũng muốn đọc bản gốc.

Với bộ phim F1, Sonny Hayes chính là minh chứng cho những phân tích của Campbell từ hơn 70 năm trước. 

Sonny Hayes là chàng trai sinh ra từ những khó khăn. Bố anh là một con nghiện cờ bạc, sự đánh cược lớn nhất của ông chính là cuộc đời Sonny. Đó là lí do tại sao anh luôn liều lĩnh và bất chấp trong sự nghiệp đua xe của mình. Nhưng tiếc rằng khi gần chạm tới đỉnh cao của danh vọng, một quyết định vội vã suýt cướp đi sinh mạng của anh và để lại một sang chấn tâm lý kéo dài. 

Nhưng Sonny là một tay đua trời phú. Trường đoạn đầu tại sân chơi Nascar đã diễn tả cuộc sống của người hùng này từ một phương diện rất đời thường, gã lang bạt tỉnh dậy sau giấc ngủ, mặc lên bộ đồ bảo hộ và anh đã trở thành ngôi sao giúp đội đua chiến thắng. Cho đến trường đoạn tại chảo lửa F1, dù 30 năm không hề ngồi lên chiếc tên lửa này, Sonny vẫn có thể vượt qua được một tay đua trẻ giàu nhiệt huyết trong đội APXGP - Joshua Pearce (JP). 

Nhiệm vụ khó khăn của anh đó chính là tạo nên một phép màu, giúp APXGP vô địch và biến JP trở thành một người đàn ông. Hơn hết, anh làm điều này vì đam mê của chính mình, thứ mà anh không thể gọi tên nó khi cô phục vụ bàn hỏi “What is it about if it’s not money?”. 

Quyền năng khiến Sonny khác biệt với toàn bộ phần còn lại của cuộc chơi này chính là đi giữa những vùng xám. Anh chấp nhận bị phạt vì chặn xe đối thủ đi ra từ pitstop nhằm câu giờ cho JP leo lên hạng, anh phá hỏng đường đua và những tiểu cảnh khiến mọi thứ gián đoạn, anh hất văng sỏi ra đường khiến lốp xe của đối phương có thể bị hư hại, rồi cả những cú va chạm với đội đua khác… Không điều gì Sonny không dám làm, miễn là nó nằm trong vùng xám. Nhưng điều mà anh không thể ngờ được đó chính là JP đã mắc lại sai lầm của anh, chiến thắng và danh vọng đã nuốt chửng con người chàng trai này. JP mất kiểm soát tại khúc cua để giành vị trí P1 để rồi gặp tai nạn nghiêm trọng. Trong thời gian JP rời sân chơi, Sonny trở thành ngôi sao và ngầm chịu đựng chấn thương từ hơn 30 năm trước. 

Hậu trường bộ phim F1.

Hơn cả quyền năng của một cá nhân, Sonny hiểu, để chiến thắng anh cần một tập thể mạnh. Vì vậy, Sonny xuất hiện với APXGP khác hẳn thái độ của JP đối với mọi người. Anh cùng họ chạy bộ, nói chuyện và tạo ra gắn kết mạnh mẽ. Từ một sứ giả mang đến một phép màu, Sonny trong hồi hai của F1 đã trở thành một hiện thân của tinh thần chiến đấu. 

Khi JP trở lại, anh dần hiểu ra những viên gạch mà Sonny xây dựng. APXGP cần một đầu tàu, họ không cần một ngôi sao. JP thay đổi và trở thành một người đàn ông sát cánh cùng Sonny. Chiến cuối cùng cũng tìm tới APXGP, nhưng chiếc cúp chỉ có một, hai tay đua này phải dành lấy nó. Sonny dặn JP rằng, ba vòng đua có thể là cả một đời người, nhưng chính anh không thể ngờ rằng chiến thắng này anh đã đợi hơn 30 năm nay sau tất cả những cơn say, nghiện ngập cờ bạc, vỡ nợ và sự rời bỏ của người mình yêu. Một đời người thoáng qua trong mắt Sonny trên chặng đường anh băng về đích, sự kịch tính đã được Joseph Kosinski đặc tả bằng một sự mềm mại tựa hồ như “khoảnh khắc bình yên sau vô lăng” mà Sonny đã thổ lộ với Kate. 

Chiến thắng này đã có lẽ cũng chữa lành vết thương của anh với người cha mình, ông đã đặt cược một cuộc đời vào đúng người, còn anh đã đặt cược tất cả vào đúng chỗ - đam mê. Thật lạ là trong cả một kịch bản dài hơn 100 phút, đam mê không bao giờ xuất hiện trong bất kỳ lời thoại nào dẫu rằng không thiếu những câu thoại rỗng tuếch và sáo sẩm ở trong F1. Biên kịch rõ ràng đã giăng ra những câu hỏi mà câu trả lời chỉ gói gọn bằng một từ “thingy”. 

Nhân vật Ruben của Javier Bardem cũng được xây dựng khá tốt

Tuy nhiên, chính Campbell cũng lập luận rằng người anh hùng của hiện đại là cá thể sống có trái tim và sẵn sàng đối diện với chính nỗi đau của mình. “The modern hero, the modern individual who dares to heed the call and seek the mansion of that presence with whom it is our whole destiny to be atoned, cannot, indeed must not, wait for his community to cast off its slough of pride, fear, rationalized avarice, and sanctified misunderstanding. “Live,” Nietzsche says, “as though the day were here.” It is not society that is to guide and save the creative hero, but precisely the reverse. And so every one of us shares the supreme ordeal - carries the cross of the redeemer - not in the bright moments of his tribe’s great victories, but in the silences of his personal despair. Cuộc chiến của bối cảnh hiện đại là cuộc chiến của mỗi cá nhân, vượt qua quá khứ, nắm bắt thực tại. Từng phút giây trôi qua đều trở nên thật đánh giá, chỉ có sức mạnh nội lực mới có thể tạo nên phép màu. Người hùng hiện đại là một người biết cứu rỗi chính mình.

Việc bám sát một cấu trúc cổ điển có thể khiến F1 trở nên phần nào dễ đoán, nhưng trong bối cảnh văn hóa có một sự phân mảnh, các diễn ngôn cực hữu khiến cánh tả đánh mất sự dân chủ trong luận điệu và điều hành chính sách, đồng thời sự lên ngôi của chủ nghĩa lợi ích,   việc tiếp thu một hình mẫu tiêu biểu có lẽ gợi nhắc con người nhớ về những cội nguồn. Sự đấu tranh xuất phát từ bất bình đẳng không phải sự xúi giục và kêu gọi. Sự cứu rỗi không đến được tạo ra bởi thế lực bên ngoài, nó sẽ bùng lên từ nội lực mỗi người. Ai cũng có thể trở thành anh hùng và người anh hùng không thể đi một mình.